Foto: Gemeenteraadsvergadering in de raadszaal | de Nunspeetse Buizerd
Nieuw onderzoek laat zien: tegenmacht werkt – maar alleen als inwoners en raad samenwerken
Op 18 maart gaan inwoners van Nunspeet naar de stembus. Een goed moment om stil te staan bij een vraag die er altijd toe doet: wie controleert eigenlijk de wethouder?
Onderzoekers van Avans Hogeschool en Tilburg University deden hier onderzoek naar. Hun conclusie: tegenmacht is onmisbaar voor een gezonde democratie, maar werkt alleen als verschillende partijen samenwerken.
Wat is tegenmacht?
Tegenmacht klinkt ingewikkeld maar het idee is simpel: alles wat ervoor zorgt dat bestuurders niet zomaar hun gang kunnen gaan. Denk aan de gemeenteraad die een plan afschiet, inwoners die zich organiseren, of de Nunspeetse Buizerd die kritische vragen stelt.
Zonder tegenmacht kunnen bestuurders fouten maken zonder dat iemand ingrijpt. Dat zagen we landelijk bij het toeslagenschandaal. Maar het speelt ook lokaal, in gemeenten zoals Nunspeet.
Wat zegt het onderzoek?
De onderzoekers voerden twintig gesprekken met (oud-)wethouders uit heel Nederland.
Drie conclusies springen eruit.
Ten eerste: tegenmacht is breder dan de meeste mensen denken. Niet alleen actiegroepen of de media, maar ook de gemeenteraad, ambtenaren, de rekenkamer en adviesraden horen erbij.
Ten tweede: tegenmacht werkt het beste als verschillende partijen samenwerken. Een actiegroep alleen heeft weinig kracht. Maar als die actiegroep ook raadsleden en lokale media meekrijgt, kan een plan worden teruggedraaid.
Ten derde: wethouders zien tegenmacht niet alleen als bedreiging. De meeste zien het als iets waardevols dat beleid beter maakt. Wel vinden ze sociale media moeilijk. Berichten op Facebook of Instagram zijn lastig te weerleggen, zeker als er desinformatie of framing in het spel is. Wethouders zeggen daar nauwelijks grip op te hebben.
Nunspeet: bijna altijd eens
In Nunspeet herken je deze thema’s maar al te goed. VVD-lijsttrekker Sander Klugt zei onlangs in een interview met de Nunspeetse Buizerd dat de raad soms meer op een applausmachine lijkt dan op een kritisch controlerend orgaan.
Dat beeld wordt bevestigd door cijfers van onderzoeksplatform Pointer van KRO/NCRV en bureau Spotlight.
Uit een analyse van stemgedrag in 189 gemeenten blijkt dat de Nunspeetse gemeenteraad bestaande uit CDA Lokaal, Gemeentebelang, PvdA/GroenLinks, SGP en ChristenUnie in 91 procent van alle stemmingen unaniem stemt – een van de hoogste scores in heel Nederland.
Politicoloog Thijs Vos van de Universiteit Leiden oordeelt direct: “Een score van bijna nul laat bij mij de alarmbellen rinkelen.”
Een deel van de verklaring ligt in het raadsakkoord dat Nunspeet hanteert, waarbij alle partijen samen de hoofdlijnen vastleggen. Onderzoeker Marius Bakx van Avans Hogeschool: “Het haalt de scherpe kantjes eraf, terwijl politiek ook over verschil gaat.”
Dat beeld past bij wat adviesbureau Berenschot in november 2025 vaststelde: de gemeente Nunspeet denkt te vaak vanuit regels en te weinig vanuit mensen. Ambtenaren zeggen te snel ja. Er is te weinig intern tegengeluid. Precies wat de onderzoekers beschrijven als een zwakke tegenmacht van binnenuit.
Ook de participatieverordening roept vragen op. Eerder schreef de Nunspeetse Buizerd dat meepraten in Nunspeet steeds meer een gunst lijkt te worden in plaats van een recht. Het participatieplatform ‘Denk Mee Nunspeet’ dat de gemeente in 2025 lanceerde, is een stap in de goede richting. Maar een platform alleen is niet genoeg. Het gaat erom wat de gemeente daarna doet met de inbreng van inwoners.
Wat kun jij doen?
Het onderzoek laat zien dat inwoners meer invloed hebben dan ze vaak denken – maar alleen als ze zich organiseren en de weg naar de raad weten te vinden.
- Ga naar raadsvergaderingen. Openbaar, donderdagen, 19.30 uur, gemeentehuis. Je kunt ook inspreken bij de Beeldvormende Bijeenkomsten
- Zoek contact met raadsleden. Zij zijn gevoelig voor signalen uit de samenleving, zeker als meerdere mensen hetzelfde zeggen
- Werk samen. Een groep bezorgde buurtbewoners die dezelfde boodschap brengt, wordt veel serieuzer genomen dan één stem
- Gebruik bezwaar en beroep. Een erkend instrument van tegenmacht waar iedereen recht op heeft
- Vraag documenten op. Een Woo-verzoek is geen aanval op de gemeente maar een democratisch recht
Democratie vraagt onderhoud
Het onderzoek eindigt met een opdracht aan wethouders: zoek tegenmacht actief op. Wacht niet tot inwoners boos zijn, maar betrek ze voordat een plan klaar is. Dat levert betere besluiten op en minder gedoe later.
Maar ook inwoners hebben een verantwoordelijkheid. Tegenmacht werkt niet vanzelf. Het vraagt betrokken, kritische burgers die niet alleen stemmen op 18 maart, maar daarna ook blijven letten op wat er in de raadzaal gebeurt.
Want een gezonde democratie begint niet bij de wethouder. Die begint bij jou.
Bronnen: Van Ostaaijen e.a. (2025), Bestuurswetenschappen. Pointer/KRO-NCRV & Bureau Spotlight (2025). Berenschot (november 2025). Nunspeetse Buizerd, interview Sander Klugt (januari 2026).
0 reacties